شرایط توبه                                                            

همه انسانها زمانی که از مادر زاده می‌شوند با فطرتی پاک قدم به این دنیا می‌گذارند به گونه‌ای که اگر این انسان در محیطی سالم ‌چه از نظر عقیدتی یا اخلاقی پرورش یابد انسان وارسته‌ای خواهد شد اما همین انسان در طول زندگیش به خاطر ناسالم بودن محیط خانواده یا اجتماع و جمع دوستانش یا به خاطر تعالیم غلط و یا به خاطر برآوردن نیازهایش که می‌خواهد یک شبه ره صد ساله را بپیماید به دلیل نداشتن پشتوانه اعتقادی سالم، راه خطا را در پیش می‌گیرد، اما وقتیکه متوجه سیاهکاریهایش می‌گردد تصمیم به برگشت از راههای رفته غلطش می‌گیرد که این همان آغاز تولد وی می‌باشد که به اصطلاح توبه معروف است اما توبه شرائطی درارد که پشیمانی نقطه آغازین آن می‌باشد و اگر توبه با این شرایط همراه نباش نه تنها توبه نکرده‌ایم بلکه این عمل ما در حد یک احساسات است و بس که در این نوشتار به بیان شرائطش می‌پردازیم.

معنای توبه

توبه همچنین که در مقدمه یادآور شدیم به معنی بازگشت است و در اصطلاح یعنی اینکه بنده گناهکار به خاطر پیشیمانی از کارهای خلاف انجام داده‌اش، به سوی خدا توبه نموده و راه اطاعت خدا را در پیش بگیرد،در ایه 17 سوره نساء می خوانیم که «خداوند توبه کسانی را میپذیرد که از روی نادانی بدی کنندوبه زودی توبه نمایند انانندکه خداوند توبه انان را می پذیرد»وعلاوه بر این ایه در ایات متعدد قران کریم ،انسان گناهکار را دعوت به توبه می نماید و می فرماید که از رحمت خداوند نا امید نشوید.

زمان توبه

انسان گنارهکار باید در اولین موقعیتی که متوجه گناه خود شد توبه کند و تصمیم بگیرد که دیگر گناهی از او سر نزند و علاوه بر پشیمانی از گناهش و تصمیم بر عدم تکرار دوباره آن، سعی در جبران گناهش را نیز بکند و در توبه کردن خود سستی نکرده و آن را به امروز یا فردا نیاندازد چرا که انسان نسبت به زمان مرگش اطلاعی ندارد و ممکن است در اثر سستی برای تویه، مرگش فرا برسد و او بدون توبه و گناهکار بمیرد.  
آثار گناه در دل

البته لازم به توضیح است که خوداری از بدیها و گناهان خیلی بهتر از بدست آوردن کمالات است و در حدیثی آمده که اگر عمل صالح انجام نمی‌دهید پس گناه نکنید، زیرا کسی که بنا می‌کند و خراب نمی‌کند بنایش بالا می‌رود هر چند کم باشد و کسی که بنا می‌کند و خراب می‌کن بنایی ندارد. چون گناه اثرات زیانباری در دل انسان می‌گذارد که به همین راحتی نمی‌‌توان از این اثرات جان سالم به در برد و انسان زمانیکه تصمیم به توبه میگیرد به زحمات زیاد می افتد از جمله اینکه فهم صحیح عقلی را از بین میبرد در حدیث است که قلب هر انسانی نقطه سفیدی است که چون گناهی انجام می‌دهد نقطه سیاهی در آن نقش می‌بندد، در صورتی که انسان به گناهش ادامه دهد سفیدی از بین رفته و سیاهی همه جای آن را فرا می‌گیرد و همچنین یادمان باشد که هیچ چیزی مانند گناه دل را خراب نمی‌کند و دومین اثرش این است که باعث قساوت قلب در انسان می شود.

توبه مفید

پس برای اینکه ما خود را از گناه پاک کنیم باید ابتدا سعی کنیم دیگر گناه نکنیم چرا که گناه نکردن خیلی اسانتر از توبه کردن می باشد ،دوم اینکه فورا از گناهی که مرتکب شده ایم زود توبه کنیم چون اگر بازگشتی از گناه نکنیم به تدریج در روح ما رسوخ کرده به طوری که با تکرار برای چندمین بار،دیگر احساس پشیمانی به ما دست نمی دهدبه این خاطر است که بیشتر فریاد جهنمیان نیز به خاطر به تاخیر انداختن توبه می باشد سوم اینکه از اصرار ومداومت بر گناه دوری کنیم چرا که بزرگترین گناه در پیش خدا گناهی است که شخص بر آن مداومت و اصرار ورزد فلذا در آیه سوم سوره ال عمران می‌خوانیم « پرهیزگاران کسانی هستند که چون مرتکب عملی رشت می‌شوند یا به خود ستم کنند خدا را یاد کرده از گناهان خویش استغفار می‌کنند و جز خدا آمرزنده گناهان کیست؟». و از روی علم و آگاهی اصرار بر اعمال زشت خود نمی ورزند. و با در نظر گرفتن اینکه گناه در پیشگاه خداوند متعال صورت می‌گیرد، هر چند هم کوچک باشد باز گناه خیلی بزرگی است فلذا ما باید از گناهانی که کوچک و ناچیز به حساب می‌آیند نیز دوری کنیم چرا که با توجه به مطالب یاد شده در حدیثی می‌خوانیم که به کوچکی گناه نگاه نکنید بلکه به بخشش خداوندی بنگرید که نسبت به او گستاخی کرده‌اید.

امام علی علیه السلام، در مورد توبه مفید و واقعی، شش شرط را بیان نموده‌اند که باید فرد توبه کننده این موارد را رعایت کند تا امیدی به بخشش از طرف خدا را داشته باشد که به ترتیب زیر است:

1.پشیمانی نسبت به اعمال گذشته

2. تصمیم نسبت به ترک اعمال گذشته

3. تصمیم به ترک گناه برای همیشه

یعنی تصمیم جدی برای ترک گناه را داشته باشد و اگر احیانا ناخواسته از روی شهوت گناهی کرد زود توبه کند اما اگر با وجود توبه، باز گناه را تکرار کرد چنین توبه‌ای پذیرفته نیست بلکه به بازی گرفتن خود و خداوند متعال است، شاعر رد این زمینه گفته:

سبحه بر کف، ذکر بر لب، دل پر از شوق گناه

معصیت را خنده می آید ز استغففار

4. ادای حقوقی از مردم ضایع شده

چرا که توبه هر چند باعث پاک شدن انسان از گناهان است اما هیچ وقت حقوق ضایع شده دیگران را برطرف نمی‌کند بر این اساس یا باید حقوق مردم را به آنها برگرداند و یا حداقل از آنها رضایت طلبید.

5.به جا آوردن و اجباتی که از او فوت شده. مانند روزه قضا، خمس و زکات اگر برایش واجب بوده و چشاندن سختی عبادت به جسم خود در برابر لذت گناهان

6. اندوه پشیمانی از گناهان به حدی که گوشتهای حرام را ذوب کند البته این آثار گناه از وی پاک می‌گردد و چه بسا طبق آیه 70سوره فرقان، خداوند گناهان وی را تبدیل به ثواب و نیکی نماید. که می‌فرماید « مگر کسانی که توبه کنند و عمل صالح انجام دهد پس چنین کسانی را خداوند گناهانشان را به نیکی تبدیبل می کند.

امنيت و آرامش، مصونيّت نفس از رذايل، حفظ انديشه از افكار آلوده ، رسيدن به حسنات اخلاقى ، طى مراتب كمال ، همچنين ساختن شخصيت انسان براى انسانيت ، بدست آوردن كمالات معنوى و محقق شدن به حقايق الهيه واتصال به منبع فيص و رسيدن به مقام قرب الهى و ورود به دايره ى محبت الهى و پيدا كردن فضائل انسانى و رسيدن به سعادت اخروى، همه امورى است كه براى انسان حاصل نمى شود مگر به ترك گناه.